Tου Γιώργου Καρβουνιάρη
Πριν λίγες µέρες, µια ηλικιωµένη γυναίκα κατευθυνόταν σε ιατρείο στη συµβολή Αγίου Νικολάου και Αλεξάνδρου Υψηλάντου, στο κέντρο της Πάτρας, για προγραµµατισµένες αιµατολογικές εξετάσεις. Μια συνηθισµένη πρωινή υποχρέωση που µετατράπηκε σε εµπειρία που δύσκολα θα ξεχάσει. Τα έργα που εκτελούνταν στο πεζοδρόµιο είχαν δηµιουργήσει σηµαντική υψοµετρική διαφορά µεταξύ του δρόµου και της εισόδου της πολυκατοικίας όπου στεγάζεται το ιατρείο.
Το σκαλοπάτι που έπρεπε να ανέβει ήταν ιδιαίτερα ψηλό για µια γυναίκα µε περιορισµένες σωµατικές δυνατότητες. Αντιλαµβανόµενη ότι δυσκολευόταν, απευθύνθηκε ευγενικά σε εργαζόµενο που βρισκόταν λίγα µέτρα µακριά και συµµετείχε στις εργασίες. Του ζήτησε απλώς να της δώσει το χέρι του για να στηριχθεί και να περάσει µε ασφάλεια το εµπόδιο. Μια έκκληση που δεν θα απαιτούσε παρά µερικά δευτερόλεπτα και ελάχιστη προσπάθεια. Κάτι που οι περισσότεροι θα θεωρούσαν αυτονόητο -και που σε άλλες συνθήκες δεν θα χρειαζόταν καν να ζητηθεί.
Η απάντηση που σόκαρε
Η αντίδραση που ακολούθησε, σύµφωνα µε την ίδια και αυτόπτες µάρτυρες, ήταν εκείνη που τη συγκλόνισε περισσότερο. Ο εργαζόµενος φέρεται να αδιαφόρησε πλήρως για το αίτηµά της, γυρίζοντας την πλάτη του χωρίς να προσφέρει την παραµικρή βοήθεια. Το γεγονός προκάλεσε την άµεση αντίδραση γυναίκας που βρισκόταν σε απέναντι κατάστηµα και παρακολουθούσε το περιστατικό. Έσπευσε να βοηθήσει την ηλικιωµένη και απευθύνθηκε στον εργαζόµενο, λέγοντάς του πως είναι ντροπή να µην εξυπηρετεί µια ηλικιωµένη γυναίκα τη στιγµή που τα έργα δηµιουργούν πρόσθετες δυσκολίες στους διερχόµενους. Τότε ακολούθησε η απάντηση που προκάλεσε ακόµη µεγαλύτερη αγανάκτηση: «Αν δεν µπορούν, να κάτσουν σπίτι τους».
Η φράση αυτή, ανεξάρτητα από τις συνθήκες υπό τις οποίες ειπώθηκε, αποτυπώνει µια αντίληψη που πολλοί θεωρούν βαθιά προσβλητική για τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας -πολίτες που έχουν εργαστεί, έχουν συνεισφέρει στην κοινωνία δεκαετίες ολόκληρες και εξακολουθούν να έχουν κάθε δικαίωµα να κυκλοφορούν, να εξυπηρετούνται και να συµµετέχουν ισότιµα στην καθηµερινή ζωή της πόλης. Τελικά η ηλικιωµένη κατάφερε να ανέβει µε τη βοήθεια της γυναίκας από το απέναντι κατάστηµα, ενώ αργότερα κατά την αποχώρησή της τη συνόδευσε εργαζόµενη του ιατρείου για να κατέβει µε ασφάλεια. Δύο άγνωστες γυναίκες έκαναν αυτό που θα έπρεπε να ήταν αυτονόητο -και που ο εργαζόµενος δεν έκρινε σκόπιµο να κάνει.
Νοµικές διαστάσεις και µάρτυρες
Το περιστατικό δεν σταµάτησε εκεί. Η ηλικιωµένη δηλώνει βαθιά προσβεβληµένη και έχει ήδη αναζητήσει νοµική βοήθεια προκειµένου να εξετάσει τα δικαιώµατά της και τις δυνατότητες που της παρέχει ο νόµος για την περαιτέρω διαχείριση της υπόθεσης. Εκείνο που τη στενοχώρησε περισσότερο, όπως ανέφερε σε ανθρώπους του περιβάλλοντός της, δεν ήταν η δυσκολία µετακίνησης αλλά το γεγονός ότι µια απλή έκκληση για ανθρώπινη βοήθεια αντιµετωπίστηκε µε αδιαφορία και απαξίωση. «Βοήθεια ζήτησα, όχι ζητιανιά», φέρεται να είπε η ίδια, αδυνατώντας να κρύψει τη συγκίνησή της. Αρκετοί αυτόπτες µάρτυρες που βρέθηκαν στο σηµείο έχουν ήδη εκφράσει την πρόθεσή τους να σταθούν στο πλευρό της και να επιβεβαιώσουν την εκδοχή που παρουσιάζει για το περιστατικό. Η παρουσία µαρτύρων που είναι πρόθυµοι να µιλήσουν δίνει στην υπόθεση ένα βάρος που δύσκολα µπορεί να αγνοηθεί.
Το συµβάν φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ζήτηµα που αφορά πολλές ελληνικές πόλεις. Τα έργα αναβάθµισης πεζοδροµίων και δηµόσιων υποδοµών είναι αναγκαία και συχνά βελτιώνουν σηµαντικά την καθηµερινότητα των πολιτών. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της εκτέλεσής τους δηµιουργούνται προσωρινά εµπόδια που επηρεάζουν δυσανάλογα τους ηλικιωµένους, τα άτοµα µε αναπηρία, τους ανθρώπους µε κινητικές δυσκολίες και τους γονείς µε καροτσάκια.
Η υποχρέωση των αναδόχων και των εργαζοµένων να διασφαλίζουν την ασφαλή διέλευση των πολιτών κατά τη διάρκεια των εργασιών δεν είναι απλώς ζήτηµα ευγένειας -είναι και νοµική υποχρέωση που απορρέει από τη σχετική νοµοθεσία για τα δηµόσια έργα. Η ανάγκη λήψης µέτρων προστασίας και η επίδειξη στοιχειώδους κοινωνικής ευαισθησίας από όλους όσοι εργάζονται σε δηµόσιους χώρους δεν αποτελεί υπερβολική απαίτηση. Αποτελεί ελάχιστη υποχρέωση απέναντι στον συνάνθρωπο. Για την ηλικιωµένη γυναίκα, η ηµέρα που ξεκίνησε µε µια απλή επίσκεψη για εξετάσεις µετατράπηκε σε εµπειρία που δύσκολα θα ξεχάσει. Και για όσους βρέθηκαν µπροστά στο περιστατικό, το ερώτηµα παραµένει επίκαιρο: πόσο δύσκολο είναι τελικά να απλώσει κανείς το χέρι του σε έναν συνάνθρωπο που το έχει ανάγκη;
Πολλά εµπόδια
Το περιστατικό αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβληµα: τα έργα αναβάθµισης πεζοδροµίων δηµιουργούν προσωρινά εµπόδια που επηρεάζουν ιδιαίτερα ηλικιωµένους, άτοµα µε αναπηρία και γονείς µε καροτσάκια. Η υποχρέωση επίδειξης στοιχειώδους κοινωνικής ευαισθησίας από όσους εργάζονται σε δηµόσιους χώρους παραµένει πάγιο αίτηµα.