Tου Γιώργου Καρβουνιάρη
Η διάλυση ενός γάµου αποτελεί από µόνη της µια επώδυνη διαδικασία. Όταν όµως ο χωρισµός µετατρέπεται σε πεδίο εκδίκησης, οι συνέπειες ξεπερνούν τα όρια µιας προσωπικής σύγκρουσης και αγγίζουν την ψυχική υγεία των παιδιών. Τα τελευταία χρόνια στα δικαστήρια της Πάτρας καταγράφονται όλο και περισσότερες υποθέσεις όπου η αντιπαράθεση µεταξύ πρώην συζύγων λαµβάνει ακραίες διαστάσεις, µε καταγγελίες που πολλές φορές προκαλούν αίσθηση ακόµη και στους ανθρώπους της Δικαιοσύνης.
Τα γλυκά που έγιναν «δηλητήριο»
Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί πρόσφατη υπόθεση γνωστού Πατρινού επιχειρηµατία, ο οποίος βρέθηκε αντιµέτωπος µε εξώδικο από την πρώην σύζυγό του εξαιτίας ενός φαινοµενικά ακίνδυνου περιστατικού. Ο ανήλικος κατανάλωσε µεγάλες ποσότητες από τα αγαπηµένα του γλυκά, παρουσίασε στοµαχική δυσφορία και έκανε εµετό. Αυτό που για τους περισσότερους γονείς θα αποτελούσε µια συνηθισµένη παιδική απερισκεψία εξελίχθηκε σε αφορµή νέας σύγκρουσης. Στο εξώδικο διατυπώθηκαν ιδιαίτερα βαρείς υπαινιγµοί, µε αναφορές που αφήνουν σκιές για ενδεχόµενη επικίνδυνη στάση του πατέρα απέναντι στο παιδί. Πρόκειται για καταγγελία που, πέρα από τις δικαστικές της προεκτάσεις, είναι ικανή να πλήξει ανεπανόρθωτα την προσωπική και επαγγελµατική υπόληψη ενός ανθρώπου στην τοπική κοινωνία, προτού ακόµα αποφανθεί οποιοδήποτε δικαστήριο.
Ο πατέρας που κοιµήθηκε δίπλα στην κόρη του
Η δεύτερη υπόθεση έγινε γνωστή και προκάλεσε έντονο προβληµατισµό. Ένας πατέρας βρέθηκε κατηγορούµενος για ενδοοικογενειακή προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας της ανήλικης κόρης του και οδηγήθηκε στο εδώλιο του Μονοµελούς Πληµµελειοδικείου Πατρών. Η αφορµή ήταν ένα βράδυ που πατέρας και κόρη παρακολούθησαν µαζί µια παιδική ταινία και αποκοιµήθηκαν στο ίδιο κρεβάτι. Την επόµενη ηµέρα το παιδί ανέφερε το γεγονός στη µητέρα, η οποία θεώρησε ότι η συµπεριφορά αυτή µπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την ψυχοσυναισθηµατική ανάπτυξη της ανήλικης και κατέθεσε µήνυση.
Η υπόθεση πήρε τον δρόµο της Δικαιοσύνης και ο πατέρας βρέθηκε αντιµέτωπος µε µια από τις βαρύτερες κατηγορίες που µπορεί να αντιµετωπίσει ένας γονέας. Στο δικαστήριο εξετάστηκαν διεξοδικά όλα τα δεδοµένα της υπόθεσης, δεν προέκυψε κανένα στοιχείο που να παραπέµπει σε ανάρµοστη ή επιλήψιµη συµπεριφορά και ο πατέρας αθωώθηκε πλήρως, µε το δικαστήριο να κρίνει ότι δεν στοιχειοθετείται αξιόποινη πράξη. Η πολύµηνη δικαστική περιπέτεια, ωστόσο, είχε ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωµα. Η ψυχολογική φθορά, η δηµόσια έκθεση και το στίγµα µιας τόσο σοβαρής κατηγορίας δύσκολα διαγράφονται, ακόµα και όταν η δικαίωση έρθει πλήρης και αδιαµφισβήτητη.
Τα παιδιά πληρώνουν το τίµηµα
Οι δύο υποθέσεις διαφέρουν ως προς τα πραγµατικά περιστατικά, παρουσιάζουν όµως ένα κοινό χαρακτηριστικό: καθηµερινά γεγονότα µετατράπηκαν σε αφορµή για ιδιαίτερα σοβαρές καταγγελίες, στο πλαίσιο µιας ήδη επιβαρυµένης σχέσης µεταξύ πρώην συζύγων. Δικηγόροι που ασχολούνται µε το οικογενειακό δίκαιο επισηµαίνουν ότι η τοξικότητα των διαζυγίων έχει αυξηθεί σηµαντικά τα τελευταία χρόνια. Οικονοµικές δυσκολίες, διαµάχες για την επιµέλεια, διατροφές, περιουσιακές εκκρεµότητες και αδυναµία διαχείρισης του χωρισµού λειτουργούν συχνά ως πολλαπλασιαστές της έντασης. Μέσα σε αυτό το κλίµα, ένα γεύµα, µια σχολική δραστηριότητα ή µια απλή οικογενειακή στιγµή αποκτούν δυσανάλογες διαστάσεις και µετατρέπονται σε όπλα ενός ακήρυχτου πολέµου.
Εκείνοι που πληρώνουν το µεγαλύτερο τίµηµα είναι τα παιδιά. Πολλά νιώθουν ότι πρέπει να επιλέξουν στρατόπεδο, φοβούνται µήπως προδώσουν τον έναν γονέα δείχνοντας αγάπη στον άλλο και µεγαλώνουν σε περιβάλλον διαρκούς έντασης που αφήνει ορατά σηµάδια στη συµπεριφορά, τη σχολική επίδοση και την κοινωνική τους ανάπτυξη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το φαινόµενο της γονεϊκής αποξένωσης, κατά το οποίο το παιδί επηρεάζεται συστηµατικά ώστε να απορρίψει ή να φοβάται τον έναν γονέα. Πρόκειται για µια αργή διαδικασία που συχνά δεν γίνεται αντιληπτή από το περιβάλλον, αφήνει όµως τραύµατα που ακολουθούν το παιδί πολύ πέρα από την ενηλικίωση.
Η ενίσχυση της διαµεσολάβησης, η συστηµατική συµβουλευτική υποστήριξη των γονέων κατά τη διάρκεια και µετά τον χωρισµό, καθώς και η ταχύτερη εκδίκαση των οικογενειακών διαφορών αποτελούν, σύµφωνα µε ειδικούς, βασικές προϋποθέσεις για τον περιορισµό του φαινοµένου. Εξίσου σηµαντική είναι η καλλιέργεια µιας διαφορετικής κουλτούρας γύρω από το διαζύγιο, όπου προτεραιότητα δεν θα είναι η επικράτηση του ενός γονέα έναντι του άλλου, αλλά η προστασία του παιδιού. Γιατί όσο η εκδίκηση υπερισχύει της γονεϊκής ευθύνης, τόσο περισσότερο θα διευρύνεται ένα πρόβληµα που δεν αφορά πλέον µόνο τις οικογένειες που εµπλέκονται, αλλά ολόκληρη την κοινωνία.
Επιβάρυνση του συστήµατος
Άνθρωποι του χώρου της Δικαιοσύνης υπογραµµίζουν ότι οι ψευδείς ή υπερβολικές καταγγελίες δεν πλήττουν µόνο το πρόσωπο κατά του οποίου στρέφονται. Επιβαρύνουν συνολικά το δικαστικό σύστηµα, απορροφούν πολύτιµους πόρους και, το σηµαντικότερο, δυσκολεύουν τον εντοπισµό πραγµατικών περιστατικών κακοποίησης ή παραµέλησης που απαιτούν άµεση παρέµβαση.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Νεολόγος των Πατρών”).