Του Αλέξανδρου Καλλέργη
Η εικόνα είναι πλέον καθημερινή και εφιαλτικά επαναλαμβανόμενη. Ομάδες ανηλίκων πάνω σε πατίνια και ποδήλατα, με το βλέμμα κενό και τη γλώσσα της βίας να έχει αντικαταστήσει κάθε έννοια παιδικής αθωότητας. Δεν πρόκειται για απλή «εφηβική επανάσταση». Είναι η οργή μιας γενιάς που μεγαλώνει χωρίς πυξίδα. Το πρόσφατο περιστατικό, όπου ένας νεαρός επιτέθηκε με πρωτοφανή αγριότητα σε ένα ανήλικο παιδί στο φάσμα του αυτισμού, δεν είναι μια μεμονωμένη στιγμή παραφροσύνης. Είναι η κραυγή μιας κοινωνίας που σαπίζει από τα θεμέλια, ξεκινώντας από τον ίδιο τον πυρήνα της: την οικογένεια.
Στη σύγχρονη κοινωνική και νομική πραγματικότητα, παρατηρούμε μια επικίνδυνη στρέβλωση. Η νομοθεσία, στην προσπάθειά της να εκσυγχρονιστεί, έχει καταλήξει να αφαιρεί από τον άνδρα-πατέρα κάθε εργαλείο επιβολής ορίων. Ο σύγχρονος πατέρας βρίσκεται σε μια διαρκή θέση άμυνας. Ακόμα και αν υψώσει τη φωνή του για να συνετίσει, ακόμα και αν προσπαθήσει να επιβάλει την απαραίτητη πειθαρχία, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπος με καταγγελίες που τον θέτουν στο περιθώριο. Αυτός ο ιδιότυπος «ευνουχισμός» του πατρικού προτύπου έχει αφήσει τα παιδιά χωρίς το απαραίτητο «φρένο». Όταν ο άνδρας καθίσταται ανίσχυρος μέσα στο ίδιο του το σπίτι, η αυθεντία καταρρέει. Το κενό που αφήνει η απουσία του υγιούς πατρικού προτύπου δεν μένει ανεκπλήρωτο, γεμίζει από τη βία του δρόμου, την κουλτούρα της συμμορίας και την ανάγκη για επιβολή μέσω της ισχύος, αφού η πειθαρχία της αγάπης θεωρείται πλέον «ποινικά κολάσιμη».
Το πρόβλημα βαθαίνει όταν εξετάσουμε πώς δημιουργούνται και πώς διαλύονται οι σύγχρονες οικογένειες. Για δεκαετίες, η οικογένεια ήταν το καταφύγιο. Σήμερα, τείνει να μετατραπεί σε μια επιχειρηματική κίνηση «ευκαιρίας». Οι σχέσεις αποκτούν εργαλειακό χαρακτήρα και ο γάμος αντιμετωπίζεται συχνά ως μια προσωρινή σύμβαση με προεξοφλημένο το τέλος. Η παραδοσιακή γυναίκα που θέλει πραγματικά να κάνει οικογένεια μοιάζει πλέον με μαργαριτάρι χαμένο στον βυθό. Οι γυναίκες της Πίνδου, που έπλεκαν κάλτσες για τους φαντάρους και κρατούσαν όρθια τα σπίτια τους μέσα στις δυσκολίες, έχουν σχεδόν εξαφανιστεί ως νοοτροπία. Στη θέση αυτού του προτύπου κυριαρχεί όλο και περισσότερο η κουλτούρα της επίδειξης, της εικόνας και της αναζήτησης μιας ακριβής και χλιδάτης ζωής. Και κάπως έτσι φτάσαμε σε γάμους-βιτρίνες. Βλέπουμε φωτογραφίες γεμάτες υποσχέσεις αιώνιας αγάπης, όμως πολλές φορές πριν καλά-καλά σβήσουν τα φλας των φωτογράφων, τα ζευγάρια βρίσκονται ήδη σε δικηγορικά γραφεία και αστυνομικά τμήματα.
Το πιο τραγικό στοιχείο είναι η εργαλειοποίηση των παιδιών. Η διατροφή και η επιμέλεια έχουν μετατραπεί σε όπλα εκδίκησης και πηγές πλουτισμού. Βλέπουμε μια βιομηχανία δικαστικών διαμαχών όπου το παιδί δεν είναι ο σκοπός, αλλά το μέσο πίεσης για μηνιαίες δόσεις. Οι δικαστικές αποφάσεις, συχνά βασισμένες σε απαρχαιωμένα στερεότυπα ή σε μια επιφανειακή ανάγνωση της πραγματικότητας, οδηγούν στη διάλυση κάθε συνεκτικού δεσμού. Ο γονέας που επιθυμεί να προσφέρει ουσιαστικά, εξαντλείται οικονομικά και ψυχικά, ενώ το παιδί παραμένει το «διαπραγματευτικό χαρτί» σε μια στυγνή αγοραπωλησία συναισθημάτων.
Αν θέλουμε να δούμε πού οδηγεί αυτός ο δρόμος, αρκεί να κοιτάξουμε τις υποβαθμισμένες περιοχές των ΗΠΑ ή των μεγαλουπόλεων της Λατινικής Αμερικής. Εκεί, η πλήρης αποδόμηση της οικογενειακής δομής δημιούργησε στρατιές παιδιών που βρίσκονται στο έλεος εμπόρων ναρκωτικών και κυκλωμάτων πορνείας. Όταν το σπίτι παύει να είναι κάστρο ορίων και στοργής, ο δρόμος γίνεται ο μοναδικός παιδαγωγός. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου ο ένας γονέας εξοντώνει τον άλλον δικαστικά, μαθαίνουν ότι οι σχέσεις είναι πόλεμος. Αυτός ο θυμός μεταφέρεται στα σχολεία. Η τραγική ιστορία της καθηγήτριας που «λύγισε» από το συστηματικό bullying των μαθητών της είναι η κορυφή του παγόβουνου. Είναι η απόδειξη ότι όταν η οικογένεια δεν διδάσκει τον σεβασμό στην ιεραρχία, η κοινωνία παραδίδεται στο χάος.
Δεν χρειαζόμαστε απλώς «ευχολόγια», αλλά μια σκληρή θεσμική απάντηση:
• Ταχύτητα στη Δικαιοσύνη: Οι υποθέσεις επιμέλειας πρέπει να κρίνονται άμεσα, με εξειδικευμένους ψυχολόγους που θα εντοπίζουν την εργαλειοποίηση του παιδιού.
• Πραγματική Συνεπιμέλεια: Ο πατέρας πρέπει να πάψει να θεωρείται «επισκέπτης» ή «κουμπαράς». Η φυσική παρουσία και των δύο γονέων είναι το μόνο ανάχωμα στην παραβατικότητα.
• Αυστηρότητα στις Ψευδείς Καταγγελίες: Η χρήση του νόμου ως εργαλείου ψυχικής εξόντωσης του άλλου γονέα πρέπει να επιφέρει βαρύτατες συνέπειες.
• Προστασία της Εκπαιδευτικής Κοινότητας: Ο δάσκαλος και ο καθηγητής πρέπει να ανακτήσουν το κύρος τους, με την πολιτεία να στέκεται δίπλα τους και όχι απέναντί τους σε υγειονομικές επιτροπές.
Η νίκη σε μια δικαστική αίθουσα είναι μια πύρρειος νίκη, αν το τίμημα είναι ένας γιος που επιτίθεται σε αδύναμους ή μια κόρη που θεωρεί τις σχέσεις συναλλαγή. Αν δεν αποκαταστήσουμε την αξία της οικογένειας ως χώρου ευθύνης και αν δεν επιτρέψουμε ξανά στο πατρικό και μητρικό πρότυπο να λειτουργήσουν συμπληρωματικά και ισχυρά, τότε οι «πλατείες των πατινιών» θα γίνουν πολύ σύντομα οι προθάλαμοι των φυλακών του αύριο. Έχουμε καθήκον να σώσουμε το παιδί από τη φιλοδοξία του γονέα και την απάθεια του κράτους. Πριν η κοινωνία μας μετατραπεί οριστικά σε μια απέραντη, υποβαθμισμένη ζώνη ηθικής κατάρρευσης.