Του Γιώργου Καρβουνιάρη
Υπάρχουν αριθµοί που δεν χρειάζονται σχολιασµό. Ένας θάνατος ανά επτά ηµέρες στον Άγιο Στέφανο, τις Φυλακές Πατρών, είναι ένας τέτοιος αριθµός. Ο ρυθµός δεν αφήνει περιθώριο για επίκληση συµπτώσεων ή τυχαίων συγκυριών. Αυτό που αποκαλύπτει είναι η κατάρρευση ενός συστήµατος που καλείται να διαχειριστεί ανθρώπινες ζωές υπό συνθήκες χρόνιας εγκατάλειψης -και που, παρά τα αλλεπάλληλα σηµάδια κινδύνου, συνέχισε να λειτουργεί σαν να µην συµβαίνει τίποτα.
Σύµφωνα µε διασταυρωµένες δηµοσιογραφικές πληροφορίες, η ηγεσία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και ανώτατοι λειτουργοί της Δικαιοσύνης εµφανίζονται ιδιαίτερα θορυβηµένοι. Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη µια διακριτική αλλά εις βάθος έρευνα, µε στόχο να διαπιστωθεί αν πίσω από τις απώλειες ζωών κρύβονται εγκληµατικές ενέργειες, παραλείψεις στελεχών ή η ανεξέλεγκτη δράση κυκλωµάτων διακίνησης ναρκωτικών. Η Διοίκηση των φυλακών, στο µεταξύ, τηρεί στάση αναµονής, παραπέµποντας κάθε αίτηµα για επίσηµη δήλωση στο αρµόδιο Υπουργείο. Μια στάση που, υπό τις περιστάσεις, µοιάζει περισσότερο µε αποφυγή ευθύνης παρά µε θεσµική πειθαρχία.
Τα στοιχεία µιας κρίσης
Τα δεδοµένα που έχουν διαρρεύσει από το εσωτερικό του καταστήµατος κράτησης σκιαγραφούν µια εικόνα επικίνδυνης ανισορροπίας. 57 φύλακες καλούνται να επιτηρούν 700 κρατούµενους, µε τις νυχτερινές βάρδιες να στελεχώνονται από µόλις έξι άτοµα. Το ίδιο προσωπικό συσσωρεύει χιλιάδες οφειλόµενα ρεπό, εξαντληµένο από µια εξάντληση που δεν αφήνει περιθώρια εγρήγορσης. Εργαζόµενοι µιλούν ανοιχτά για «τύχη» ως τον κύριο παράγοντα που έχει αποτρέψει µεγαλύτερη τραγωδία -και αυτό από µόνο του αρκεί για να περιγράψει το επίπεδο της κρίσης.
Τον Φεβρουάριο, έρευνες στα κελιά αποκάλυψαν σκληρά ναρκωτικά, γεγονός που δείχνει πόσο διάχυτη είναι η παρανοµία εντός των τειχών παρά τις φρουρήσεις. Η εισαγωγή ουσιών, κινητών τηλεφώνων και αυτοσχέδιων όπλων δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση -αποτελεί πρακτική ρουτίνα, που αναπαράγεται ακριβώς επειδή το σύστηµα επιτήρησης δεν έχει την ελάχιστη αναγκαία ισχύ για να την ανακόψει.
Η Ένωση Υπαλλήλων Φυλακής Πάτρας δεν αρκείται σε αόριστες καταγγελίες. Επικαλείται την απόφαση «Maiorano κατά Ιταλίας» του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων, η οποία θεµελιώνει ρητά την ευθύνη του κράτους για την ασφάλεια όσων κρατεί. Η νοµική αυτή αναφορά τοποθετεί το ζήτηµα ακριβώς εκεί που ανήκει: στο επίπεδο της κρατικής ευθύνης απέναντι σε ανθρώπινες ζωές, ανεξάρτητα από το αν αυτές οι ζωές εκτίουν ποινή.
Μια κρίση µε εθνική εµβέλεια
Ο Άγιος Στέφανος δεν αποτελεί εξαίρεση. Αποτελεί τη νεότερη έκφανση µιας κρίσης που διατρέχει οριζόντια το ελληνικό σωφρονιστικό σύστηµα. Τον Μάιο του 2026, δύο κρατούµενοι -46 και 43 ετών- σκοτώθηκαν σε άγρια συµπλοκή µε αυτοσχέδια όπλα στις Φυλακές Νιγρίτας. Τον Μάρτιο, δύο θάνατοι από «κοκτέιλ» ναρκωτικών και φαρµάκων κατέγραψαν οι Φυλακές Κορυδαλλού, εντός µάλιστα προγράµµατος απεξάρτησης -µια τραγική ειρωνεία που αποτυπώνει την απόσταση ανάµεσα στις προθέσεις και την πραγµατικότητα. Τον Απρίλιο εξαρθρώθηκε κύκλωµα διακίνησης 46 ατόµων, ανάµεσα στους οποίους και σωφρονιστικός υπάλληλος. Σε Δοµοκό και Τρίκαλα, καταγγέλλεται ότι drones εισάγουν συστηµατικά κινητά και όπλα, σε µια πρακτική που καµία τεχνολογική αντίδραση δεν έχει καταφέρει ακόµα να ανακόψει αποτελεσµατικά.
Η Ιατροδικαστική Υπηρεσία αναµένεται να ρίξει φως στα ακριβή αίτια των θανάτων στον Άγιο Στέφανο. Τα αποτελέσµατά της, όµως, δεν θα αρκούν από µόνα τους. Γιατί το πρόβληµα δεν είναι νοµοτεχνικό -είναι βαθύτατα πολιτικό. Η αποσπασµατική αντιµετώπιση, το µπάλωµα τρυπών χωρίς στρατηγικό σχεδιασµό, τα ανούσια ανακοινωθέντα µετά από κάθε περιστατικό, έχουν αποδείξει εδώ και καιρό την αναποτελεσµατικότητά τους. Διαφάνεια, απόδοση ευθυνών και ουσιαστική αναδιάρθρωση του σωφρονιστικού συστήµατος είναι οι µόνες οδοί που αποµένουν, αν το κράτος θέλει να σταµατήσει να µετράει νεκρούς πίσω από κλειστές πόρτες.
Το χρονικό των θανάτων
Στις 2 Απριλίου πέθανε ένας 31χρονος Αλγερινός κρατούµενος. Έκτοτε ακολούθησαν άλλοι τέσσερις θάνατοι, µε τελευταίο θύµα έναν 40χρονο στις 30 Απριλίου. Ένας νεκρός κάθε επτά ηµέρες. Τον Φεβρουάριο είχαν εντοπιστεί σκληρά ναρκωτικά σε κελιά, ενώ το προσωπικό µιλά για χιλιάδες οφειλόµενα ρεπό και χαρακτηρίζει «τύχη» το γεγονός ότι δεν σηµειώθηκε ακόµα µεγαλύτερη τραγωδία.
*Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΝΕΟΛΟΓΟΣ